Park Etnograficzny w Kolbuszowej to jeden z większych skansenów w Polsce, rozłożony na prawie 30 hektarach wśród lasów, stawów i pól uprawnych. Miejsce pokazuje, jak wyglądało życie na wsi podkarpackiej na przełomie XIX i XX wieku, skupiając się na kulturze dwóch grup etnograficznych – Lasowiaków i Rzeszowiaków. Ponad 80 drewnianych obiektów, od chałup po kościół, tworzy tutaj autentyczny obraz dawnej wsi, której już nie ma.
Spacer po skansenie to podróż w czasie, ale bez sztuczności i teatralności. Zabudowania stoją w naturalnym krajobrazie, między polami i sadami, co sprawia wrażenie jakby ta wieś naprawdę tu była.
- autentyczne drewniane zabudowania
- unikalna ekspozycja leśnictwa
- piękne krajobrazy wśród natury
- historia związana z filmami
- wgląd w życie mieszkańców sprzed lat
Historia skansenu w Kolbuszowej
Muzeum powstało w 1959 roku jako inicjatywa społeczna kolbuszowskiego Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przyrody i Kultury. Początkowo nosiło nazwę Muzeum Regionalne Lasowiaków i skupiało się wyłącznie na tej grupie etnograficznej. Po upaństwowieniu w 1971 roku rozszerzono zakres działania również o kulturę Rzeszowiaków, a muzeum otrzymało obecną nazwę.
Najważniejsza część ekspozycji – Park Etnograficzny – została otwarta w 1978 roku. Zlokalizowano go nad potokiem Brzezówka, na terenach trzech sąsiadujących miejscowości: Brzezówki, Kolbuszowej i Kolbuszowej Górnej. Większość obszaru należy do Brzezówki.
W Parku Etnograficznym kręcono sceny do głośnych polskich produkcji filmowych. W 2015 roku Wojciech Smarzowski realizował tu zdjęcia do filmu „Wołyń”, w 2022 roku powstawał film „Kos” w reżyserii Pawła Maślony, a w 2023 roku większość scen serialu „1670”.
Co zobaczysz w kolbuszowskim skansenie
Teren skansenu to rekonstrukcja dwóch typów wsi – lasowiackiej i rzeszowiackiej. Każda z nich ma swój charakterystyczny układ zabudowy i styl budownictwa. Wśród ponad 80 obiektów architektury drewnianej znajdziesz chałupy, stodoły, spichlerze, młyn wodny, wiatraki, kuźnie, olejarnie i garncarnie. Jest też szkoła, karczma, remiza strażacka i kościół pod wezwaniem świętego Marka Ewangelisty.
Do najstarszych zabytków należy późnobarokowy dwór z Brzezin z 1753 roku, spichlerz dworski z Bidzin z 1784 roku oraz chałupa z Markowej z 1804 roku. Kościół przeniesiono z Rzochowa – pochodzi z 1843 roku. Wszystkie te budynki zostały starannie przeniesione z różnych miejscowości regionu i odtworzone w oryginalnej formie.
Wnętrza wielu obiektów są urządzone tak, jak wyglądały ponad sto lat temu. Można zajrzeć do izby chłopskiej z prostymi meblami, garnkami na piecu i narzędziami pracy. W remize strażackiej czeka ekspozycja dawnego sprzętu pożarniczego. Spichlerz dworski przekształcono w galerię sztuki.
Unikalne atrakcje parku etnograficznego
Jedną z najciekawszych ekspozycji jest leśnictwo – jedyne tego typu w polskich skansenach. Składa się z leśniczówki, wyłuszczarni szyszek, suszarni runa leśnego oraz traku. To miejsce pokazuje, jak ważna była gospodarka leśna dla mieszkańców Puszczy Sandomierskiej.
Kolekcja wiatraków robi wrażenie – można zobaczyć różne typy młynów wietrznych, które służyły do mielenia zboża. Młyn wodny nad potokiem to kolejny ciekawy punkt zwiedzania. Działa na zasadzie koła wodnego napędzanego nurtem wody.
We wnętrzach niektórych budynków czekają wystawy tematyczne prezentujące wyroby rękodzielnicze, przedmioty codziennego użytku i narzędzia pracy. Można się z nich dowiedzieć sporo o dawnych zwyczajach, obrzędach i sposobach życia Lasowiaków i Rzeszowiaków.
Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej otrzymało Grand Prix podczas 44. edycji Konkursu na Wydarzenie Muzealne Roku Sybilla organizowanego przez Narodowy Instytut Muzeów – najważniejsze wyróżnienie w polskim muzealnictwie.
Wydarzenia i warsztaty w skansenie
Park Etnograficzny to nie tylko zwiedzanie. Przez cały rok odbywają się tu różne imprezy – plenery malarskie, koncerty, spektakle teatralne i potańcówki. Muzeum organizuje spotkania z twórcami ludowymi, pokazy rzemiosła i warsztaty kulinarne, podczas których można poznać regionalne przepisy.
Szczególnie ciekawe są pokazy dawnych rzemiosł – kowalstwa, garncarstwa czy wyrobu przedmiotów z wikliny. Można zobaczyć, jak powstawały narzędzia i sprzęty używane na co dzień przez mieszkańców wsi.
Uroda krajobrazu i autentyczne budownictwo przyciągają artystów. Skansen stał się popularnym miejscem plenerów malarskich – widok drewnianych chat otoczonych zielenią, stawów i pól uprawnych daje wiele inspiracji.
Dla kogo jest ten skansen
Park Etnograficzny w Kolbuszowej sprawdzi się jako miejsce weekendowego wypadu dla rodzin z dziećmi. Dzieci lubią tu przychodzić – mogą swobodnie biegać po dużym terenie, zajrzeć do starych budynków i zobaczyć, jak wyglądało życie ich pradziadków. Dla młodszych dzieci do 7 lat wstęp jest bezpłatny.
Miłośnicy historii i architektury drewnianej znajdą tu mnóstwo detali wartych uwagi. Konstrukcje budynków, sposób ich zdobienia, układy zagród – to wszystko pokazuje kunszt dawnych budowniczych.
Miejsce leży z dala od miejskiego zgiełku, więc dobrze sprawdza się też jako cel spokojnego spaceru. Można tu spędzić kilka godzin w ciszy, otoczonym przyrodą i zabytkami.
Informacje praktyczne – ceny, godziny otwarcia, dojazd
Park Etnograficzny znajduje się przy ulicy Wolskiej 36 w Kolbuszowej. Skansen położony jest około 33 kilometrów od Rzeszowa, co sprawia, że łatwo dojechać tu samochodem z całego regionu.
Bilet normalny kosztuje około 15-20 złotych, ulgowy nieco mniej. Dzieci do lat 7 wchodzą za darmo. Warto sprawdzić aktualne ceny na stronie muzeum przed wizytą, bo mogą się zmieniać w zależności od sezonu i organizowanych wydarzeń.
Godziny otwarcia różnią się w zależności od pory roku. W sezonie letnim skansen jest otwarty dłużej, zimą krócej. Najlepiej zaplanować wizytę na cieplejsze miesiące – od kwietnia do października – kiedy można w pełni cieszyć się spacerami po terenie i gdy działa większość ekspozycji.
Na zwiedzanie warto przeznaczyć minimum 2-3 godziny. Teren jest duży, a obiektów sporo. Jeśli chcesz zajrzeć do większości budynków i spokojnie pospacerować, lepiej zarezerwować pół dnia.
Obiekt jest częściowo przystosowany do obsługi osób z niepełnosprawnościami ruchu. Przed wizytą warto skontaktować się z muzeum telefonicznie pod numerem 17 227 10 71 lub mailowo na adres [email protected], żeby dowiedzieć się o aktualnych możliwościach zwiedzania.
Przy wejściu do kasy można kupić medale pamiątkowe. Muzeum prowadzi też bogatą ofertę lekcji muzealnych dla grup szkolnych – program ciągle się poszerza o nowe warsztaty i zajęcia edukacyjne.