Kilka kilometrów od Rzeszowa, przy drodze do Głogowa Małopolskiego, rozciąga się fragment lasu, który pamięta czasy, gdy cała ta okolica stanowiła część rozległej Puszczy Sandomierskiej. Rezerwat Przyrody Bór to niemal 370 hektarów naturalnego kompleksu leśnego, gdzie drzewa rosną tu od dziesięcioleci, a w runie leśnym kwitną rośliny, których w innych lasach już nie spotkasz. To miejsce, gdzie można poczuć, jak wyglądały polskie lasy zanim gospodarka leśna nadała im obecny, uporządkowany charakter.
Rezerwat powstał w 1996 roku z konkretnym celem – zachować w niemal naturalnym stanie to, co pozostało z dawnej puszczy. I trzeba przyznać, że udało się. Spacerując tutejszymi ścieżkami, mijasz sosny, dęby i buki, które mają po 90-120 lat. To drzewa, które rosły tu już przed II wojną światową.
- niezwykła różnorodność gatunków roślin
- unikalne siedliska chronione w UE
- możliwość spotkania rzadkich ptaków
- ścieżka edukacyjna dla każdego
- bliskość Rzeszowa i łatwy dojazd
Fragment Puszczy Sandomierskiej pod Rzeszowem
Puszcza Sandomierska kiedyś zajmowała ogromne obszary między Wisłą a Sanem. Dziś zostały z niej tylko fragmenty, a Rezerwat Bór uchodzi za jeden z najlepiej zachowanych. Teren jest równinny, ale wcale nie monotonny – krajobraz urozmaicają wydmy i zagłębienia po dawnych wiatrach, które wywiały piasek tworząc charakterystyczne misy deflacyjne.
Las tutaj nie jest jednorodny. Dominuje kontynentalny bór mieszany, ale w zależności od wilgotności i żyzności gleby rosną różne zbiorowiska. W wilgotniejszych partiach znajdziesz ols i łęg, na suchszych wzniesieniach – typowy bór świeży. Są też fragmenty grądu subkontynentalnego i żyznej buczyny karpackiej, czyli siedlisk chronionych w całej Unii Europejskiej.
Pośród dominującej sosny spotkasz dęby, buki, brzozy, graby, jodły, modrzewie, olchy, świerki, osiki i jesiony. Taka różnorodność gatunkowa to rzadkość w lasach gospodarczych.
Chronione rośliny i zwierzęta rezerwatu
Prawdziwe skarby kryją się jednak bliżej ziemi. W poszyciu i runie leśnym rośnie tu cały katalog chronionych gatunków. Wiosną możesz trafić na kwitnącą śnieżyczkę przebiśnieg, konwalię majową czy podkolan biały. Późniejszą porą roku – na lilię złotogłów, wawrzynek wilczełyko czy centrię pospolitą.
Jesienią pojawia się zimowit jesienny, a w wilgotnych fragmentach lasu – rosiczka okrągłolistna, mięsożerna roślina, która w Polsce staje się coraz rzadsza. Na uwagę zasługuje też widłak jałowcowaty, relikt z epoki lodowcowej, oraz rzadki czosnek siatkowaty.
Rezerwat Bór to nie tylko ochrona flory – las zamieszkują sarny, dziki, borsuki i lisy. Można tu spotkać bociana czarnego i myszołowa, a uważni obserwatorzy wypatrzą ślady bytowania rzadkich gatunków ptaków.
Różnorodność siedlisk sprawia, że fauna jest tu bogata. Oprócz typowych dla polskich lasów ssaków i ptaków, w rezerwacie żyją gatunki związane z wilgotnymi siedliskami i starymi drzewostanami.
Ścieżka edukacyjna przez rezerwat
Przez rezerwat prowadzi ścieżka edukacyjna o długości 3,5 km. Zaczyna się od parkingu przy szosie Rzeszów – Głogów Małopolski, więc łatwo tu dojechać i zostawić samochód. Trasa została tak zaplanowana, żeby pokazać najciekawsze zbiorowiska roślinne i jednocześnie przeprowadzić przez miejsca ważne historycznie.
Spacer zajmuje około 1,5-2 godzin, w zależności od tempa i tego, jak często będziesz się zatrzymywać przy tablicach informacyjnych. Ścieżka nie jest wymagająca – prowadzi po płaskim terenie leśnymi duktami. Warto jednak założyć wygodne buty, bo po deszczu może być błotnisto.
Po drodze mijasz kilkanaście przystanków z tablicami edukacyjnymi, które tłumaczą, jakie zbiorowiska roślinne właśnie obserwujesz i dlaczego są cenne. Nie każdy wie, że różnica między borem mieszanym a grądem to nie tylko nazewnictwo – to zupełnie inne ekosystemy z właściwymi sobie gatunkami roślin i zwierząt.
Miejsca pamięci narodowej w Borze
Rezerwat pełni też funkcję upamiętniającą. W czasie II wojny światowej las ten był miejscem egzekucji. Na trasie ścieżki edukacyjnej znajdują się mogiły – polska i żydowska – przypominające o ofiarach tamtych wydarzeń. To ważny element spaceru, który dodaje temu miejscu dodatkowego wymiaru.
Pierwszy przystanek na ścieżce znajduje się właśnie przy mogile poległych Żydów, drugi – przy mogile polskiej. Dopiero kolejne przystanki koncentrują się na walorach przyrodniczych. Takie połączenie edukacji przyrodniczej z pamięcią historyczną sprawia, że wizyta w rezerwacie to coś więcej niż zwykły spacer po lesie.
Dla kogo jest Rezerwat Bór
To dobre miejsce dla rodzin z dziećmi, które chcą pokazać dzieciom, jak wygląda naturalny las i jakie rośliny są pod ochroną. Tablice edukacyjne są napisane przystępnym językiem, a sama ścieżka nie jest męcząca nawet dla młodszych dzieci. Nauczyciele chętnie przyjeżdżają tu z klasami na lekcje przyrody w terenie.
Miłośnicy przyrody docenią różnorodność siedlisk i możliwość obserwacji chronionych gatunków roślin. Warto zabrać aparat – szczególnie wiosną, gdy kwitną leśne rośliny, i jesienią, gdy las przybiera najpiękniejsze barwy.
Las jest też popularny wśród mieszkańców okolicznych miejscowości jako miejsce spacerów i wypoczynku. W weekendy spotyka się tu sporo osób, ale rezerwat jest na tyle duży, że nie robi się tłoczno.
Praktyczne informacje – jak dotrzeć i co warto wiedzieć
Dojazd: Rezerwat znajduje się około 2 km na południowy wschód od Głogowa Małopolskiego, przy drodze do Rzeszowa. Parking dla zwiedzających zlokalizowany jest bezpośrednio przy szosie – trudno go przegapić. Z Rzeszowa to niespełna 20 km, czyli około 20-25 minut jazdy samochodem.
Dostępność i opłaty: Rezerwat jest dostępny bezpłatnie przez cały rok. Nie ma godzin otwarcia – to obszar leśny otwarty dla zwiedzających. Warto jednak pamiętać, że obowiązują tu zasady ochrony rezerwatu, więc należy trzymać się wyznaczonych szlaków i nie niszczyć roślinności.
Ile czasu przeznaczyć: Na spokojny spacer ścieżką edukacyjną warto zarezerwować 1,5-2 godziny. Jeśli planujesz dłuższy wypoczynek w lesie, można zostać na pół dnia – są miejsca, gdzie można usiąść i odpocząć.
Najlepszy czas na wizytę: Rezerwat wygląda atrakcyjnie o każdej porze roku. Wiosna to czas kwitnących roślin chrononych, lato – gęstej zieleni i chłodu pod koronami drzew, jesień – pięknych barw liści, a zimą las pachnie najintensywniej i panuje tu szczególny spokój. Każda pora ma swój urok.
Co zabrać: Wygodne buty (po deszczu ścieżki mogą być błotniste), wodę, w sezonie – spray na komary. Jeśli interesujesz się przyrodą – zabierz lornetkę do obserwacji ptaków i aparat fotograficzny.
Przez teren Nadleśnictwa Głogów, do którego należy rezerwat, przebiegają również szlaki PTTK – zielony Szlak im. gen. Władysława Sikorskiego oraz niebieski szlak Głogów Małopolski – Sokołów Małopolski – Julin. Można więc połączyć wizytę w rezerwacie z dłuższą wędrówką.Rezerwat Bór to kawałek prawdziwego lasu, który przetrwał w niemal naturalnej formie. Nie znajdziesz tu spektakularnych widoków ani atrakcji rozrywkowych, ale jeśli szukasz spokojnego miejsca na spacer w otoczeniu natury i chcesz zobaczyć, jak wyglądały niegdyś puszcze pokrywające te tereny – warto tu zajrzeć.