W samym sercu Sokołowa Małopolskiego, w zielonym parku na miejscu dawnego rynku, stoi pomnik z 1933 roku, który łączy w sobie dwie rzeczy – wdzięczność za odzyskaną niepodległość i hołd dla tych, którzy za nią zapłacili życiem. To figura Maryi Królowej wykuta w piaskowcu, z berłem w dłoni i koroną na głowie, otoczona trzema tablicami pamiątkowymi. Nie każdy wie, że pieniądze na ten pomnik zbierali nie tylko mieszkańcy miasteczka, ale też Polonia z Chicago.
- symbol niepodległości Polski
- piękna architektura z piaskowca
- lokalne tablice upamiętniające bohaterów
- zielona przestrzeń do relaksu
- wsparcie Polonii z Chicago
Historia pomnika – od pomysłu do realizacji
Sama idea postawienia pomnika pojawiła się już w 1918 roku, tuż po odzyskaniu niepodległości. Burmistrz Jan Ożóg chciał wówczas umieścić na środku rynku figurę Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej. Zamiar miał podwójne znaczenie – patriotyczne oczywiście, ale też religijne, bo rynek w tamtych czasach zamieszkiwała głównie ludność żydowska. Plan jednak nie doszedł do skutku.
Do tematu wrócono dopiero dekadę później. W lipcu 1929 roku podczas Zjazdu Inteligentów pochodzących z Sokołowa jeden z organizatorów, Stanisław Dańczak, zaproponował upamiętnienie wydarzenia postawieniem pomnika. Początkowo pomysł nie zyskał powszechnego uznania, ale z czasem nabierał rozpędu. Wsparcie wyraził między innymi Klub Sokołowian w Chicago, który przesłał fundusze na realizację projektu.
Wykonaniem zajęła się firma kamieniarska Tadeusza Janika z Rzeszowa. Zebranie potrzebnych 3500 złotych oraz nadzór nad całością budowy powierzono specjalnemu komitetowi. Odsłonięcie i poświęcenie odbyło się 29 października 1933 roku podczas uroczystości, w której wzięli udział przedstawiciele władz cywilnych, wojskowych oraz różnych organizacji społecznych.
Idea pomnika zrodziła się zaraz po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku, ale na jej realizację trzeba było poczekać piętnaście lat. Wsparcie finansowe z Chicago pokazuje, jak silne były więzi sokołowskiej Polonii z rodzinnym miasteczkiem.
Co zobaczysz – opis pomnika
Pomnik przedstawia statuę Maryi Królowej wykutą w naturalnej wielkości z piaskowca. Figura stoi na wysokim cokole i przedstawia Matkę Boską w królewskim stroju – z berłem w prawej ręce, koroną na głowie i płaszczu królewskim. To symboliczne nawiązanie do Maryi jako Królowej Polski.
W cokół wmurowano trzy tablice. Centralna głosi: „BOGU NA CHWAŁĘ, OJCZYŹNIE Z UMIŁOWANIA, POTOMNYM NA PAMIĄTKĘ 1933″. Dwie boczne tablice upamiętniają sokołowian, którzy polegli w walkach o niepodległość i suwerenność Polski. To właśnie te nazwiska nadają pomnikowi lokalny, osobisty wymiar – nie chodzi tu o abstrakcyjną historię, ale o konkretnych ludzi z tego miasteczka.
Cały pomnik otacza zieleń parkowa. Dawny rynek przekształcono w spokojny skwer, gdzie można usiąść na ławce i po prostu odpocząć. Jest tu kamera na żywo, którą można sprawdzić na stronie urzędu miasta – przydatne, jeśli ktoś chce zobaczyć pogodę przed wyjściem z domu.
Podwójne znaczenie – patriotyzm i religia
Warto zrozumieć kontekst tego miejsca. W okresie międzywojennym rynek w Sokołowie był zamieszkany głównie przez ludność żydowską. Postawienie katolickiego pomnika w samym centrum miało więc wymiar nie tylko patriotyczny, ale też religijny – było manifestacją polskości i katolicyzmu w wielokulturowym miasteczku.
Dziś ten aspekt może budzić mieszane uczucia, ale pokazuje, jak wyglądała przedwojenna Polska i jakie napięcia w niej istniały. Pomnik jest więc świadectwem swojej epoki – z jej ideałami, ale też z jej podziałami.
Dla kogo to miejsce
Pomnik zainteresuje przede wszystkim miłośników historii XX wieku i osób szukających śladów międzywojennej Polski. To dobry punkt na liście podczas zwiedzania Sokołowa Małopolskiego, szczególnie w połączeniu z wizytą w Społecznym Muzeum Ziemi Sokołowskiej czy spacerze po zabytkowym centrum z magistratem z 1907 roku.
Rodziny z dziećmi też mogą tu zajrzeć – park jest spokojny, można odpocząć na ławce, a sama historia pomnika (zbiórka pieniędzy, wsparcie z Ameryki) jest na tyle konkretna, że łatwo ją opowiedzieć młodszym. Nie jest to jednak miejsce, które zajmie więcej niż 10-15 minut – to raczej punkt do odznaczenia podczas szerszego zwiedzania miasta.
Koszt budowy pomnika wyniósł 3500 złotych – w 1933 roku była to spora suma. Dla porównania, przeciętne miesięczne wynagrodzenie robotnika wynosiło wówczas około 100-150 złotych.
Praktyczne informacje – jak dotrzeć i ile czasu zaplanować
Pomnik znajduje się w samym centrum Sokołowa Małopolskiego, w parku na miejscu dawnego rynku. Dojazd jest prosty – Sokołów leży przy drodze krajowej nr 94 łączącej Rzeszów z Sandomierzem. Z Rzeszowa to około 30 km, z Jarosławia około 40 km.
Parking można znaleźć w okolicy rynku – miejsca są ogólnodostępne i bezpłatne. Sam pomnik stoi na otwartej przestrzeni parkowej, więc dostępny jest przez całą dobę, bez żadnych opłat czy ograniczeń czasowych.
Na zwiedzenie samego pomnika wystarczy 10-15 minut. Warto jednak połączyć to z szerszym spacerem po Sokołowie – w okolicy znajduje się bogato zdobiony magistrat z 1907 roku, dawna synagoga (obecnie ośrodek kultury), kościół św. Ducha z figurą Matki Boskiej z Lourdes z 1890 roku czy stary budynek poczty działającej od 1860 roku.
Co jeszcze warto wiedzieć
Sokołów Małopolski to miasteczko z ciekawą historią wielokulturową. Przed wojną żyła tu znacząca społeczność żydowska – pozostałością po niej jest cmentarz żydowski założony w 1880 roku z około 200 zachowanymi macewami oraz budynek dawnej synagogi z końca XIX wieku.
Pomnik Wdzięczności za Odzyskaną Wolność wpisuje się w szerszy krajobraz pamięci tego miejsca. Nie jest to spektakularna atrakcja turystyczna, ale ważny element lokalnej tożsamości. Jeśli ktoś interesuje się historią małych miast Polski południowo-wschodniej, warto tu zajrzeć i poświęcić chwilę na przeczytanie tablic.
Informacje o mieście i aktualności można znaleźć na oficjalnej stronie gminy. Tam też jest dostęp do kamery na żywo pokazującej pomnik i otaczający go park – można sprawdzić pogodę przed wyjazdem lub po prostu zobaczyć, jak wygląda to miejsce w różnych porach roku.
- Lokalizacja: centrum Sokołowa Małopolskiego, park na miejscu dawnego rynku
- Dojazd: droga krajowa nr 94, około 30 km od Rzeszowa
- Parking: bezpłatny w okolicy centrum
- Opłaty: brak, dostęp wolny
- Godziny: całodobowo (obiekt na otwartej przestrzeni)
- Czas zwiedzania: 10-15 minut (sam pomnik), do 1-2 godzin z okolicą