W zabytkowych stajniach cugowych na terenie zespołu pałacowo-parkowego w Przeworsku mieści się miejsce, które fascynuje miłośników historii techniki i strażackiej tradycji. Muzeum Pożarnictwa to drugie co do wielkości tego typu muzeum w Polsce, gromadzące ponad 1200 eksponatów związanych z ochroną przeciwpożarową. Wszystko zaczęło się od pasji jednego człowieka, który przez dziesięciolecia zbierał wychodzący z użycia sprzęt strażacki, ratując go przed zapomnieniem.
Historia tego miejsca pokazuje, jak prywatna kolekcja może przerodzić się w instytucję o znaczeniu regionalnym i ogólnopolskim.
- ponad 1200 unikalnych eksponatów
- ręczne sikawki z XIX wieku
- historia lokalnej straży pożarnej
- figura Świętego Floriana z 1823 roku
- interaktywne wystawy dla dzieci
Od wystawy na rynku do muzeum w pałacowych stajniach
Leon Trybalski, działacz miejscowej Ochotniczej Straży Pożarnej, zorganizował pierwszą wystawę sprzętu pożarniczego 16 września 1956 roku na przeworskim rynku. Okazją był jubileusz 60-lecia istnienia lokalnej OSP. Zaprezentował wtedy hełmy, toporki, aparaty tlenowe, drabiny, sikawki konne i zbiorniki na wodę – przedmioty, które odchodziły już do lamusa, wypierane przez nowocześniejszy sprzęt.
Przez kolejne lata Trybalski powiększał swoją kolekcję, działając bez stałej siedziby, bez pomieszczeń ekspozycyjnych czy magazynowych. Dopiero w latach 70. XX wieku jego wysiłki zaowocowały. 8 czerwca 1974 roku oficjalnie otwarto Muzeum Pożarnictwa w budynkach dawnych stajni cugowych, które powstały na początku XIX wieku, a po 1869 roku zostały rozbudowane przez księcia Andrzeja Lubomirskiego.
Rodzina Leona Trybalskiego przez kilka pokoleń była związana z dziejami przeworskiej Straży Pożarnej. Ta wielopokoleniowa tradycja zaowocowała pasją kolekcjonerską, która uratowała przed zniszczeniem setki zabytkowych eksponatów.
W 1978 roku muzeum przejęło Muzeum Miejskie w Przeworsku, a w latach 1990 i 1996 przeprowadzono remonty kolejnych pomieszczeń wystawienniczych. Dzięki temu ekspozycja znacznie się powiększyła i zyskała obecną aranżację. Obecnie funkcjonuje jako Dział Historii Pożarnictwa Muzeum w Przeworsku Zespołu Pałacowo-Parkowego.
Co zobaczysz w muzeum – od sikawek po figurę świętego patrona
Ekspozycja obejmuje historię ochrony przeciwpożarowej i straży pożarnych z terenu powiatu przeworskiego i ziemi przemyskiej od połowy XIX wieku do czasów współczesnych. Największą atrakcją są sikawki – ręczne przenośne, kubłowe, taczkowe i czterokołowe konne z końca XIX i początku XX wieku.
Wśród producentów znajdziesz nazwiska, które dziś brzmią egzotycznie: W. M. Knaust z Wiednia, M. Neuman z Krakowa, Bracia Bartik z Tarnowa, J. Chylewski również z Tarnowa. To urządzenia, które kiedyś ratowały życie i mienie, dziś stanowią unikatową kolekcję techniczną.
W zbiorach znajdują się także:
- Hełmy strażackie z różnych epok
- Toporki i inne narzędzia ratownicze
- Aparaty tlenowe
- Drabiny strażackie
- Węże tłoczne i prądownice
- Archiwalne fotografie i dokumenty
- Mundury i wyposażenie osobiste strażaków
Szczególną wartość historyczną ma figurka Świętego Floriana z 1823 roku – patrona strażaków. Pierwszy eksponat wpisany do Księgi Muzealiów Technicznych to prądownica z przełomu XIX i XX wieku, czyli końcówka węża tłocznego strażackiego.
Muzeum w 2024 roku obchodziło jubileusz 50-lecia istnienia. Z tej okazji przygotowano specjalną wystawę czasową w Galerii „Magnez”, prezentującą archiwalne fotografie oraz najstarsze dokumenty z muzealnego archiwum.
Zwiedzanie z możliwością uruchomienia sprzętu
Muzeum oferuje różne formy zwiedzania. Poza standardowym zwiedzaniem z przewodnikiem dostępne są lekcje muzealne, podczas których można samodzielnie uruchamiać wybrany sprzęt strażacki. To szczególnie atrakcyjna opcja dla dzieci i młodzieży – nie każde muzeum pozwala dotykać eksponatów, a tu można poczuć się jak strażak z dawnych czasów.
Placówka organizuje również konkurs „Współcześni Rycerze Św. Floriana” z wystawą prac plastycznych oraz dyplomami i nagrodami dla laureatów. To pokazuje, że muzeum nie jest tylko miejscem przechowywania staroci, ale żywą instytucją edukacyjną.
Zwiedzając ekspozycję, można prześledzić niezwykły postęp techniki ratowniczej, jaki dokonał się na przestrzeni ostatnich 150 lat. Od prymitywnych sikawek ręcznych, które wymagały kilku osób do obsługi, po współczesny sprzęt. Duża ilość i różnorodność eksponatów sprawia, że wizyta nie jest monotonna – każda sala przynosi nowe odkrycia.
Dla kogo jest to muzeum
Miejsce spodoba się przede wszystkim miłośnikom techniki i historii lokalnej. Rodziny z dziećmi docenią możliwość interaktywnego zwiedzania – dzieciaki uwielbiają wszystko, co związane ze strażą pożarną, a możliwość dotknięcia zabytkowego sprzętu to dodatkowa atrakcja.
Nie każdy wie, że muzeum pełni też funkcję naukowo-badawczą dla regionu przeworskiego, terenu Podkarpacia oraz całej Polski. To nie jest przypadkowa kolekcja, ale systematycznie gromadzone zbiory dokumentujące rozwój ochrony przeciwpożarowej na tym terenie.
Dla osób zwiedzających Przeworsk i okolice to dobry punkt programu, szczególnie w połączeniu z wizytą w całym zespole pałacowo-parkowym. Sam budynek dawnych stajni cugowych jest zabytkiem wartym uwagi – powstał na początku XIX wieku i został rozbudowany po 1869 roku.
Muzeum regularnie wzbogaca swoje zbiory. W 2026 roku do kolekcji trafiła jako dar gaśnica „Minimax-Tetra”, która kiedyś znajdowała się na strychu Domu Administratora Dóbr Ordynackich przy ulicy Skłodowskiej – tuż obok wędzarni.
Informacje praktyczne – lokalizacja i organizacja wizyty
Muzeum Pożarnictwa mieści się przy ulicy Park 2 w Przeworsku, w obrębie zespołu pałacowo-parkowego. To dogodna lokalizacja – park sam w sobie zachęca do spaceru, a muzeum stanowi jego integralną część.
Ważna informacja dla planujących wizytę: ostatni zwiedzający wpuszczani są na godzinę przed zamknięciem muzeum. Warto to uwzględnić w planach, żeby nie zostać przed zamkniętymi drzwiami.
Przeworsk leży niedaleko Rzeszowa, więc dojazd samochodem nie sprawia problemów. Dla osób korzystających z komunikacji publicznej – miasto ma połączenia autobusowe z większymi ośrodkami regionu. Z centrum Przeworska do zespołu pałacowo-parkowego można dojść pieszo w kilka minut.
Ile czasu zarezerwować na wizytę
Standardowe zwiedzanie zajmuje około godziny, może nieco więcej, jeśli ktoś chce dokładnie przyjrzeć się eksponatom i poczytać opisy. Z dziećmi i z możliwością uruchamiania sprzętu warto zaplanować półtorej godziny.
Jeśli łączysz wizytę w muzeum pożarnictwa z pozostałymi atrakcjami zespołu pałacowo-parkowego, zarezerwuj całe popołudnie. Park zachęca do spacerów, a w pobliżu znajdują się inne działy muzeum.
Kontakt z muzeum: telefon 16 628 44 04, e-mail [email protected]. Przed planowaną wizytą warto skontaktować się z placówką, aby potwierdzić godziny otwarcia i ewentualnie umówić się na zwiedzanie z przewodnikiem lub lekcję muzealną.
Muzeum Pożarnictwa w Przeworsku to miejsce, które łączy historię lokalną z ogólnopolskim znaczeniem. Dla regionu stanowi ważny punkt na mapie turystycznej, dla zwiedzających – okazję do zobaczenia czegoś naprawdę unikalnego. Nie ma wielu miejsc w Polsce, gdzie można zobaczyć tak bogatą kolekcję zabytkowego sprzętu strażackiego, a jeszcze mniej takich, które pozwalają go dotknąć i uruchomić.